In de ene gemeente is de eredienst elke zondag een feest der herkenning, in de andere een verrassing; daar wordt volop geëxperimenteerd. Maar loop je dan niet de kans dat je de leden die het prima vinden zoals het gaat, wegjaagt? En is elke vernieuwing een verbetering?

“Woorden die niet in de context passen zijn loos”

– Carola Dahmen, predikant in de Protestantse Gemeente Oostzaan

“Enkele maanden geleden zijn we begonnen met een vernieuwde orde van dienst met kleine aanpassingen. In de maanden daarvoor konden de gemeenteleden af en toe al kennismaken met een nieuw element. Zo zingen we het kyrie op een nieuwe melodie, zingen we een ander lied op het moment dat kinderen naar de kinderdienst gaan, zijn bij de voorbeden acclamaties toegevoegd en het gezongen Amen aan het einde van de dienst heeft ook een nieuwe melodie.

Ik merk dat gemeenteleden op zoek zijn naar nieuwe taal en muziek, meer hedendaags. Ook de oudere gemeenteleden zijn daarvoor in. Daarnaast wil de kerkenraad ook wat experimenteren. En het wordt niet heel gek. We evalueren tussentijds met de kerkenraad, en we vragen mensen her en der om reacties. De reacties zijn wisselend, het moet nog een beetje wennen.

Niet elke vernieuwing is per se een verbetering. Maar een gelovige gemeente moet wel meegaan in de hedendaagse context. Ik kom zelf uit de lutherse traditie waar herhaling in de liturgie belangrijk is. Maar als woorden niet meer in de context passen, zijn ze loos. Het is natuurlijk wel belangrijk om het evenwicht te behouden, je moet mensen ook meekrijgen. Bepaalde vertrouwde liederen blijven we zingen.

Je moet wel de tijd nemen om het vertrouwd te laten worden. Maar anders is Oostzaan laagdrempelig genoeg; als men het niet mooi vindt kiezen we gewoon iets anders.”

“Vernieuwing doet recht aan de diversiteit”

– Harry Klaassens, predikant in de Protestantse Gemeente Erica

“Vernieuwing is geen doel op zich, wel dat het levend blijft in de eredienst. Bij ons uit zich dat in diversiteit, zoals themadiensten, doe-vieringen waar ook kinderen bij betrokken zijn, andere instrumenten naast het orgel of een filmpje kijken. Er zijn gemeenteleden die dat niet zo nodig vinden, maar zij trappen niet op de rem. Als zij bijvoorbeeld graag een dienst willen met Johannes de Heer-liederen, dan kan dat ook. We zijn een diverse gemeente. De diversiteit hebben we ook nodig voor ieders ontmoeting met de Eeuwige, die voor ieder anders is. Daar vraag ik begrip voor: we zijn niet allemaal hetzelfde, maar dit zijn we samen.

Het is bij ons onderwerp van gesprek: hoe beleven mensen hun geloof in de eredienst en wat hebben mensen nodig om hun geloof uit te kunnen drukken. Er moet plek zijn voor mensen die iets graag willen in de dienst.

Ik kan niet aan iedereen tegemoet komen, maar ik zeg niet snel nee tegen een gemeentelid dat graag iets wil in de dienst. Als predikant ben ik dienstbaar aan de gemeente en daarin moet ik ruimhartig zijn.

Vernieuwing is niet altijd een verbetering, je verliest er soms ook wat mee. Maar je doet het om de diversiteit recht te doen. Vernieuwing moet daarom altijd doorgaan.”

“Vernieuwing houdt nooit op”

– Irene van der Meulen, predikant in de Protestantse Gemeente IJsselstein

“Ik heb niet zo veel met de traditionele liturgie die elke zondag precies dezelfde is. Ik heb de liturgie daarom een aantal jaren geleden heel erg vereenvoudigd. Het ‘votum en groet’ bijvoorbeeld is gesneuveld, het ‘kyrie en gloria’ doe ik niet altijd, soms lees ik aan het begin van de viering een gedicht of andere tekst. Ik ben daarin een eigen weg gaan zoeken. Dat kan ik doen, want er is nog een predikant. Om de week krijgt de gemeente de klassieke liturgie voorgeschoteld. Mij geeft het speelruimte. Ik wil door alles wat gezegd en gedaan wordt in de zondagse dienst mensen raken, aanspreken, inspireren. Elke zondag moeten er woorden klinken die op dat moment en op die plek goed en nodig zijn. Daarin wil ik niet geremd worden door een structuur waarin van alles moet. Omdat ook de monoloog niet zo bij me past, hebben we onlangs lectoren ingevoerd. En ik zorg regelmatig voor een actieve inbreng van de gemeenteleden. Aanstaande zondag bijvoorbeeld gaat de dienst over ‘geven’. Ik daag de gemeenteleden dan uit om de buurman of buurvrouw in de kerk iets te geven: een hand, een groet, een glimlach, een pepermuntje. Even uit de structuur van ‘ik praat, jullie luisteren’.

Vernieuwing is geen doel in zichzelf. Elke dienst is nieuw. Als je ervan uitgaat dat je wilt brengen wat op dat moment raakt en inspireert, dan houdt vernieuwing nooit op.”

“Er wordt nog te vaak een draaiboek afgehandeld”

– Jaap Overeem, voorzitter van de stichting Eredienst creatief

“Het is kwalijk als de liturgie in een draaiboek gegoten wordt van ‘zo doen we dat hier’. In liturgie zelf zit al de oproep te vernieuwen. Psalm 98 bijvoorbeeld verwoordt: ‘Zing voor de HEER een nieuw lied.’ Er zijn al heel wat drogredenen tegen vernieuwing aangegeven. De meest gehoorde is wel dat de ouderen het niet zouden willen. Maar er zijn ook heel traditionele jongeren. Natuurlijk is herkenning prettig, maar dat kan ook met nieuwe elementen.

In mijn laatste gemeente heb ik daarvoor veel ruimte ervaren. De gemeente had die behoefte ook, vanuit het idee: als we niets doen, raken we de jonge generatie kwijt. Ik ben nu geestelijk verzorger bij een instelling voor mensen met een verstandelijke beperking. Als er ergens een plek is waar je moet vernieuwen in de liturgie, dan daar. Verder zie ik als rondreizend voorganger een heel wisselend beeld. Er wordt nog te vaak een draaiboek afgehandeld. Er is niets mis met een orde van dienst waar je vertrouwd mee bent, maar als je die altijd volgt mis je de boot. Durf te spelen. Waarom? Omdat het kan. Bovendien: zo raak je met elkaar in gesprek, en in gesprek met de wereld om ons heen. Die vraagt ook om vernieuwing. Je bent kerk in je eigen context, en tegelijkertijd heb je de roeping om de grens van je eigen cultuur en smaak te overschrijden.”

Bron: Magazine Protestantse Kerk


Jezus zegt: Behandel anderen zoals je wilt dat ze jullie behandelen.

Lc 6:27-35

Beleidsplan 2019 – 2025

Met twee bijlagen:
bijlage 1. financiën, personeel en gebouwen
bijlage 2. verwerking van de opmerkingen van gemeenteleden op het concept beleidsplan
Lees verder >