COLUMN

Gerrit Oud

Twee dingen waren blijven hangen van de eerste keer dat ik de film Magnolia (Paul Thomas Anderson, 1999) had gezien zo’n vijftien jaar geleden. In de eerste plaats is dat de proloog waarin de verteller drie gebeurtenissen laat zien, die gemeen hebben dat ze aan elkaar hangen van toevalligheid: de drie mannen die veroordeeld zijn voor een moord in Greenberry Hill heten respectievelijk Green, Berry en Hill; de duiker die door een vliegtuig dat water uit een meer haalt om een bosbrand te blussen, wordt meegeschept en dood achterblijft in een boom, heeft enkele dagen daarvoor ruzie gehad met de piloot van dat vliegtuig in een casino; de jongen die zelfmoord wil plegen door van een flatgebouw te springen, wordt tijdens zijn val geraakt door een kogel die zijn moeder afschiet tijdens een ruzie met zijn vader enkele verdiepingen lager uit een geweer dat hij zelf eerder geladen had in de hoop dat zijn ouders elkaar zouden doodschieten bij een van de vele ruzies die zij hadden. In de tweede plaats is dat de regen van kikkers, duizenden kikkers, aan het einde van de film, wat is blijven hangen als een bizarre, bijna apocalyptische scène.

Nu ik de film opnieuw bekeek, nu op dvd en met de mogelijkheid te pauzeren en terug te spoelen, bleek dat me de eerste keer veel details waren ontgaan die van belang zijn voor het duiden van de plot. Oppervlakkig gezien zou je tot de conclusie kunnen komen dat het thema van de film toeval is, een thema dat aangereikt wordt in de proloog. Maar wat moet je dan met die kikkers? Is het ook toeval dat het kikkers regent? Of moeten we daar een verwijzing in zien naar Exodus 8, vers 2, waarin ‘Aaron zijn arm boven het water hield en er kikkers uitkwamen; heel Egypte werd eronder bedolven’? Op de kikkers en de verwijzing naar Exodus kom ik hieronder terug.

Het thema van de film is namelijk te vinden in de tien hoofdpersonen, in wier levens ons gedurende een snelle afwisseling van scènes een kijkje gegund is. Stuk voor stuk hebben de personages moeite met liefde, en dan vooral met de liefde voor anderen. Allen zijn in meer of mindere mate besmet met een narcistisch soort van liefde en zij zijn bezig hun eigen leven op orde te krijgen of in elk geval schoon schip te maken met het verleden: door berouw te willen tonen, zij het te laat, door zelfmoord te willen plegen, wat mislukt, door hun uiterlijk te willen veranderen, wat ook mislukt. Slechts de aan cocaïne verslaafde Claudia, die in het eindshot van de film de kijker recht aankijkt, lijkt door de liefde van Jim, de politieagent die haar zijn liefde verklaard heeft, zich mogelijk te ontworstelen aan dit lot.

Zelfs de personen van de proloog laten zich passen in het thema liefde, zij het in een andere context: de drie moordenaars pleegden hun daad tijdens een overval gedreven door hun liefde voor, of beter begeerte naar geld; de piloot pleegt zelfmoord nadat hij gehoord heeft over wat de duiker door zijn toedoen overkomen is, uit liefde voor, of beter verlangen naar gerechtigheid; de zoon die uit gebrek aan liefde binnen zijn familie tot een aantal wanhopige daden kwam, bereikt door zijn dood de rust die hij zo miste wanneer zijn ouders huilend naast elkaar op de bank zittend door de politie worden ondervraagd.

De manier waarop een film met zijn kijkers communiceert, is via beeld, geluid en tekst. In het geval van Magnolia gebeurt dat niet alleen op deze voor de hand liggende manier, maar vooral ook door de vele details. Voor wie oog heeft voor details loopt de film over van de verwijzingen naar Exodus 8:2, getallen die telkens weer in de film verschijnen. Zo heeft de blackjackspeler in de proloog een 2 nodig, maar ontvangt hij een 8. In de bar is er een bord te zien met de namen van twee teams, de Frogs (!) en de Clouds, en de stand: 8-2. Wanneer er in beeld een tekst verschijnt met de weersverwachting, is de kans op regen 82%. En zou het toeval zijn dat de voornaam van de medewerker die de constructie met de kikkers verzorgde, conform de aftiteling Aaron is? En dat het merk sigaretten dat in de film gerookt wordt, Camel, niet alleen door zijn naam maar ook door de afbeelding van piramides op het pakje verwijst naar Egypte?

Magnolia zou niet in Hollywood gemaakt kunnen zijn, wanneer er geen typisch Amerikaanse waarden en normen in terug zouden komen. Anders verkoopt een film in de Verenigde Staten gewoonweg niet. Vooral family values doen het daar goed en wat dat betreft komt de kijker volop aan zijn trekken: de vader die op zijn sterfbed verlangt naar de zoon die hij al jaren niet gezien heeft, de hoogbegaafde jongen die zijn vader vraagt aardig tegen hem te zijn, de man die zijn vrouw vraagt hem zijn ontrouw te willen vergeven, de jongere vrouw die haar man getrouwd is om zijn geld maar nu hij stervende is, van hem is gaan houden. Ook normatief boort Magnolia een aantal voor de hand liggende thema’s aan: drugsgebruik verwoest niet alleen de gezondheid, maar belemmert je ook in je relatie met je naasten; geld maakt niet gelukkig; homoseksualiteit komt voor bij een man die een ongelukkige jeugd heeft gehad. Een vraag die rest na het kijken van Magnolia, is natuurlijk die naar in hoeverre toeval bestaat. In dit verband is Albert Einsteins uitspraak ‘Coincidence is God’s way of remaining anonymous’ een aardige openingszin voor een volgende column.

Toen ik de film voor de eerste maal bekeek, zag ik die vooral als een voortzetting van het genre dat met Pulp fiction (Quentin Tarantino, 1994) ingezet was. De titel heb ik voor lief genomen. Nu ik me geconcentreerd heb op de details, viel het op dat in bijna alle ruimtes waarin de scènes plaatsvonden, een afbeelding van de bloem van een magnolia aan de muur hing. Aangezien die bloem ook zijn naam gegeven heeft aan de film, moet de regisseur die wel als metafoor bedoeld hebben. In het licht van het hierboven door mij veronderstelde thema, de liefde, acht ik het waarschijnlijk dat de bloem van de magnolia, die bloeit op het hout van de boom voordat daar vervolgens bladeren aan groeien, staat voor de mogelijkheid uit te bloeien tot een liefdevol persoon ook al is je achtergrond “dood hout” om vervolgens te zorgen voor groei. Een mooi beeld om mee af te sluiten.

Gerrit Oud
Amsterdam, 22 maart 2019


 

Jezus zei tot zijn leerlingen: Geloof in het licht, dan bent u kinderen van het licht.

Joh 12:35-36

Geef ruimhartig aan Kerkbalans!

Actie Kerkbalans 2019 is gestart.
Er gebeurt veel moois in de kerk. Waardevolle gesprekken, inspirerende diensten en uiteenlopende activiteiten. Lees verder >