COLUMN

Gerrit Oud

Onder de indruk van zijn genie sla ik de vorig jaar verschenen biografie van Leonardo da Vinci (door Walter Isaacson) dicht. Alle schoonheid die hij naliet ten spijt, blijft toch dit ene, iconische meesterwerk me het meest ontroeren: Leonardo’s visie op het laatste avondmaal op de muur van de refter bij de Santa Maria delle Grazie in Milaan. Naast de ingenieuze compositie en de meesterlijke beheersing van het perspectief treft mij vooral de wijze waarop hij één moment weet uit te beelden als een verhaal, emotie en beweging suggererend als keek je naar de ‘still’ van een film.

Leonardo volgt het evangelie volgens Mattheus, maar dan wel met zijn eigen visie. Hij geeft de situatie weer vlak nadat Jezus heeft gezegd ‘Eén van jullie zal mij uitleveren.’ De schok, de commotie is zichtbaar in de bewegingen en gebaren van de leerlingen die in groepjes van drie zijn weergegeven. Niet ‘zeer bedroefd’ maar ten diepste geraakt en verontwaardigd vragen zij Jezus en elkaar ‘Ik toch niet?!’ Judas, de vierde van links, is de enige op wiens gezicht de schaduw valt. Terwijl hij met zijn rechterhand een geldbuidel omklemt, gaat zijn linker naar hetzelfde bord als Jezus’ rechterhand: ‘Wie zijn hand met mij in de schotel heeft gedoopt, zal mij uitleveren.’

Het tweede verhaal dat Leonardo uitbeeldt, toont de in tegenstelling tot zijn tafelgenoten kalme Jezus. Het perspectief en de situering in het midden, vlak voor het grote heldere raam trekken de aandacht onmiddellijk naar Jezus toe. Diens blik volgend kom je uit bij zijn uitgestoken open linkerhand, die uitnodigt om brood en wijn te delen.

Hoe vieren wij eigenlijk het avondmaal? Welke emotie tonen wij? Stellen wij eigenlijk vragen? Ik althans heb Gods vragen aan Adam en Kaïn altijd verbonden met het avondmaal: ‘Adam, waar ben je?’ en ‘Kaïn, waar is je broeder?’ Voor mij betekenen die vragen ‘Mens, waar sta jij ten opzichte van je Heer en ten opzichte van je broeders en zusters?’ Het antwoord op die vragen wordt door Jezus gegeven in zijn samenvatting van de wet en de profeten als hij zegt: ‘Heb de Heer je God lief met heel je hart, met heel je ziel en met heel je verstand, en heb je naaste lief als jezelf.’ En dat spreken we bij de avondmaalsviering ook uit wanneer we het gebed uitspreken of zingen dat Jezus zijn leerlingen leerde: ‘Onze Vader.’ De Heer mogen we Vader noemen en dat doen we gebroederlijk en gezusterlijk. Mij ontroert het telkens weer.

Gerrit Oud, Amsterdam, 18 mei 2018



Het laatste avondmaal
Leonardo da Vinci 1452 – 1519
olieverf en tempera op pleisterwerk (460 × 880 cm) — ca. 1495/98
Santa Maria delle Grazie, Milaan


Van links naar rechts:
Het groepje Bartholomeüs, Jakobus de Mindere en Andreas: alle drie perplex; Judas (op de tafel hangend, terugdijnzend, in zijn rechterhand een geldbuidel), Petrus (kwaad, vraagt Johannes om uit te vinden op wie Jezus doelt), Johannes (lijkt in zwijm te vallen);Jezus (onverstoorbaar, berustend, wil gewoon beginnen met de verdeling van het brood en de wijn); Thomas (kwaad), Jakobus de Meerdere (verbijsterd, lijkt Thomas en Philippus tegen te houden), Philippus (zoekt naar uitleg);
Mattheüs, Thaddeüs en Simon: in heftig gesprek, waarschijnlijk over het verraad, waarbij Simon degene lijkt met de verklaring.
Van de discipelen zijn, zij het vaag, de voeten zichtbaar. Van Jezus niet: bij een verbouwing van het klooster werd besloten om precies op die plek een deur te maken….

Jezus zei tot zijn leerlingen: Geloof in het licht, dan bent u kinderen van het licht.

Joh 12:35-36

Geef ruimhartig aan Kerkbalans!

Actie Kerkbalans 2019 is gestart.
Er gebeurt veel moois in de kerk. Waardevolle gesprekken, inspirerende diensten en uiteenlopende activiteiten. Lees verder >