Menig kerstnacht- of kerstochtenddienst zal er weer mee beginnen volgende week. ‘Komt allen tezamen! Jubelend van vreugde!’. Dr. Oane Reitsma vertelt over de achtergrond van dit bekende lied.

Intochtslied

Vroeger, op de basisschool, leerde ik van het refrein ‘komt laten wij aanbidden’ (3x) de eerste regel zacht te zingen. De tweede keer ‘komt, laten wij aanbidden’ iets luider, om dan uit volle borst de conclusie te laten klinken: ‘komt, laten wij aanbidden die Koning!’. Bijna iedere zingende gemeente doet het automatisch op deze manier, omdat de muziek ertoe uitnodigt. Dat laat al zien dat het een ijzersterke melodie is. Stevig, niet té pretentieus, met een subtiele muzikale opbouw, vrolijk en met grote eerbied.

Het lied leent zich prachtig als intochtslied voor een kerstdienst. Niet alleen omdat het heel bekend is geworden en zich graag laat zingen, maar ook omdat het inhoudelijk meteen de inleiding vormt op de héle kersttijd. Zowel de herders en de engelen in Bethlehem (uit het evangelie van Lucas), als de ‘wijzen uit het oosten’ uit het evangelie Matteüs komen aan bod en wij worden van harte uitgenodigd met hen het kind te aanbidden.

Vele Bijbelse bronnen

Maar als we goed kijken, zien we nog andere bronnen. De meer abstracte (en theologisch diepgaander) taal van het evangelie van Johannes klinkt duidelijk door couplet drie waar het ‘licht van de Vader’ omsluierd wordt, ‘verhuld in ’t vlees’.

Over de oorsprong van het lied doen meerdere theorieën de ronde. In ieder geval gaat het lied zoals wij het kennen terug op een oud Latijns origineel: Adeste fideles, laeti triumphantes, venite, venite in Bethlehem. (Probeer maar eens: doordat de vertaler hetzelfde ritme aanhield is dit op dezelfde melodie te zingen.) Hoe oud het lied is weet niemand precies. Het kwam in verschillende vertalingen in Nederlandstalige bundels terecht.

Liedboek 2013

In het ‘nieuwe’ Liedboek (2013) valt het eerste woord op: ‘Komt!’ Op heel veel andere plekken in het liedboek is in de gebiedende wijs de -t weggehaald, zoals in psalm 98: ‘Zing een nieuw lied voor God de Here’. In het vorige liedboek begon dat met ‘Zingt …’, dus met een -t. In een klein aantal liederen is dat niet gebeurd, zoals in de kerstliederen ‘Komt, verwondert u hier, mensen’, ‘Komt ons in diepe nacht ter ore’, en ‘Komt allen tezamen’. De reden hiervan is mij niet bekend. ‘Bekt’ het lekkerder bij het zingen? Zeker als er een klinker volgt? (Ook hier: probeer maar eens uit, wat zingt beter? ‘Kom allen tezamen’ of  ‘Komt allen tezamen’?). Mogelijk heeft men niet in de traditie en gevoelswaarde van de tekst willen grijpen.

Belangrijker is dat er in het liedboek een nieuw couplet bij is gekomen, geschreven door Gert Landman. Couplet 5:

Zingt aarde en hemel,
zingt nu engelenkoren
zingt alle scharen rondom de troon:
Glorie aan God en vrede voor de mensen!
Komt, laten wij aanbidden,
komt, laten wij aanbidden,
komt, laten wij aanbidden ie koning.

Bovenstem

De reden voor dit extra couplet moeten we zoeken in Engeland! Daar is het lied bekend onder de titel O come, all ye faithful, en is een vast onderdeel van kerstdiensten en van het traditionele Festivals of Lessons and Carols. Voor het koor van King’s College Chapel in Cambridge schreef Willcocks een prachtige koorzetting en orgelbegeleiding. Het lied is bijna niet meer denkbaar zonder deze harmonisatie. In de melodie klinkt als het ware deze zetting altijd mee. Gelukkig is hij in zijn geheel opgenomen in de begeleidingsbundel bij het liedboek-2013. In het voorlaatste couplet zingen de jongenssopranen een bovenstem (descant). In het allerlaatste couplet horen we een ingewikkelde, zelfstandige orgelbegeleiding terwijl het koor (en de gemeente) krachtig eenstemmig zingt.

Deze bovenstem was bij de bestaande Nederlandse tekst eigenlijk niet mogelijk, omdat de lettergrepen dan heel vreemd onder de noten vallen. Met de tekst van het nieuwe couplet 5 is dat ondervangen. Zo’n bovenstem, die heel eenvoudig uitgevoerd kan worden met slechts enkele sopranen boven een hele gemeente uit (of met geoefende kinderstemmen), past nu wel: het koor zingt met de engelen boven de gemeente uit “Gloooooooooorie aan God”! Wat willen we nog meer met kerst dan samen met de engelen God de lof toe zingen, verwonderd over dat Kind in de kribbe?

Bron: onder meer het Liedboekcompendium.

Dr. Oane Reitsma
predikant van de protestantse gemeente Enschede

bron: protestantsekerk.nl

God heeft Christus als hoofd aangesteld voor de kerk, die zijn lichaam is, de volheid van hem die alles in allen vervult.

Ef 1:15-23

Beleidsplan 2019 – 2025

Met twee bijlagen:
bijlage 1. financiën, personeel en gebouwen
bijlage 2. verwerking van de opmerkingen van gemeenteleden op het concept beleidsplan
Lees verder >