OPMAAT NAAR ZONDAG – 24 februari

Het volgende weekend breekt het carnaval weer los, met name in het zuiden van ons land. In mijn Heerlense jaren heb ik meegemaakt hoe dan voor een paar dagen de wereld op zijn kop staat. Carnaval is meer dan een zuipfestijn. Het is een feest van overdrijving en omkering. De burgemeester van de stad overhandigt de sleutels voor een paar dagen aan Prins Carnaval. In de optochten wordt het gewone leven karikaturaal uitvergroot en worden machtige mensen bespot. Mensen verkleden zich en worden voor een paar dagen een ander.
Wij protestanten kijken daar nogal eens bedenkelijk bij: al die lichtzinnigheid. Wij zijn vaak nogal van het serieuze slag, ikzelf niet uitgezonderd.
En toch is vrolijkheid ook een manier om met verdriet om te gaan.

Het boek Ester is een carnavalsboek. Het verhaal wordt voorgelezen op het joodse Poerimfeest. De instelling van dat feest wordt genoemd in Ester 9. Het Poerimfeest of Lotenfeest – afgeleid van het woord poer, lot: het lot dat was geworpen en dat Israëls ondergang inleidde, het lot kreeg een keer – is de eeuwen door gevierd, tot op de huidige dag. Dit jaar valt de viering op 21 maart. Het is een carnavalesk feest waarbij de remmen losgaan. Men geeft elkaar geschenken, er zijn bijzondere versnaperingen, Hamansoren, een gekrulde lekkernij waarin met enige fantasie het oor van Haman gezien kan worden – er worden gecostumeerde, gemaskerde bals gehouden, want het gaat om het verborgen houden van afkomst en identiteit – en in de synagoge wordt de gehele feestrol van Ester voorgedragen – en telkens als de naam van Haman weerklinkt, klinken ratels en kleppers – de opgekropte agressie tegen de antisemitische wereld breekt zich baan.
De wereld staat even op z’n kop. Geknechte mensen zijn voor even de baas, arme meisjes mogen tijdens het feest voor koningin doorgaan. Het Esterverhaal draait om een reeks van omkeringen: de koningin verliest haar plaats en het joodse meisje wordt koningin. Haman moet Mordechai eren terwijl hij hem wilde uitschakelen, en hij wordt zelf gespietst op de paal die hij voor Mordechai had klaarstaan. Het gebaar waarmee hij koningin Ester om genade smeekt wordt opgevat als een erotische avance: met de carrièrejager kan het alleen nog maar misgaan. De actie tegen de joden wordt omgezet in een actie van de joden tegen hun vervolgers.
Serieuze Bijbellezers hebben vaak moeite met de slachting die de joden aan het eind van het boek aanrichten (75.000 doden), en met de manier waarop de hele familie van Haman aan de spies gaat. We moeten het verhaal echter niet lezen als een exacte historische beschrijving, maar als een carnavalsverhaal, waarin een totale omkering van de verhoudingen plaatsvindt.
Het boek Ester is geen moreel pleidooi en wil geen wegwijzer zijn. Het blijft een baldadig verhaal dat rekent op de joelende bijval van halfdronken luisteraars. Het is misschien maar goed dat de naam van de Eeuwige in het hele verhaal niet wordt genoemd.

Ds. Sieb Lanser preekt in de Kruiskerk, zondag 24 februari, 10.00 uur


Lees de preek van ds. Lanser >


Hamansoren


Jakobus schreef: God geeft aan iedereen zonder voorbehoud en zonder verwijt.

Jak 1:5-8

Geef ruimhartig aan Kerkbalans!

Actie Kerkbalans 2019 is gestart.
Er gebeurt veel moois in de kerk. Waardevolle gesprekken, inspirerende diensten en uiteenlopende activiteiten. Lees verder >